Uslovi za izuzimanje od oporezivanja troškova službenog putovanja za lica koja nisu u radnom odnosu kod isplatioca
Pitanje:
• Pod kojim uslovima i na osnovu koje dokumentacije se izuzimaju od oporezivanja troškovi službenog putovanja za lica koja nisu u radnom odnosu kod isplatioca?
Odgovor:
Članom 85. Zakona o porezu na dohodak građana ("Sl. glasnik RS", br. 24/2001, 80/2002, 80/2002 - dr. zakon, 135/2004, 62/2006, 65/2006 - ispr., 31/2009 i 44/2009 - dalje: Zakon) utvrđeno je šta se smatra drugim prihodima koji se oporezuju stopom poreza od 20% po umanjenju normiranih troškova od 20%.
Prema stavu 1. ovog člana, ostalim prihodima smatraju se i drugi prihodi koji po svojoj prirodi čine dohodak fizičkog lica, gde je, pored ostalog, pod tačkom 13) utvrđeno da je to i naknada troškova i drugi rashodi licima koja nisu zaposlena kod isplatioca.
U odnosu na ovu odredbu kojom se propisuje obaveza plaćanja poreza na naknadu troškova i drugih rashoda licu koje nije u radnom odnosu kod isplatioca, u stavu 4. ovog člana napravljen je izuzetak i utvrđeni su slučajevi i uslovi, navedeni pod tač. 1) do 4) ovog stava, pod kojima se naknade troškova službenih putovanja licima koja nisu u radnom odnosu kod isplatioca izuzimaju od oporezivanja do iznosa utvrđenih u članu 18. ovog zakona (Zakon o izmenama i dopunama Zakona o porezu na dohodak građana - "Sl. glasnik RS", br. 31/2009, stupio na snagu 8.5.2009. godine).
Navedena izmena člana 85. stav 4. tačka 4) je izvršena u smislu da se porez na druge prihode ne plaća na dokumentovane naknade troškova po osnovu službenih putovanja, najviše do iznosa tih troškova koji su izuzeti od plaćanja poreza na zarade za zaposlene po članu 18. tač. 2) do 4), ako se isplata vrši fizičkim licima koja nisu zaposlena kod isplatioca, i to: ako dobrovoljno, odnosno po pozivu sarađuju u humanitarne, zdravstvene, vaspitno-obrazovne, kulturne, sportske, naučno-istraživačke, verske i druge svrhe, odnosno sarađuju u sindikalnim organizacijama, privrednim komorama, političkim strankama, savezima i udruženjima, nevladinim organizacijama, kao i u drugim nedobitnim organizacijama, pri čemu ne ostvaruju bilo kakvu drugu naknadu po osnovu te saradnje.
U odnosu na prethodno važeću odredbu tačke 4), izmene se sastoje u tome što se saradnja u humanitarne, zdravstvene, vaspitno-obrazovne, kulturne, sportske, naučno-istraživačke, verske i druge svrhe ne vezuju više za te delatnosti, već je bitna svrha saradnje.
Pre navedene izmene, primena neoporezivih iznosa u slučaju nadoknade troškova licima koja nisu zaposlena kod isplatioca, bila je uslovljena time da isplatilac naknade bude humanitarna organizacija, zdravstvena ustanova, sindikalna organizacija ili druga nedobitna organizacija. Drugim rečima, kada je isplatilac bilo privredno društvo koje obavlja delatnost radi sticanja dobiti, postojala je obaveza plaćanja poreza na dohodak građana.
Primena neoporezivih iznosa iz člana 18. Zakona više nije uslovljena delatnošću isplatioca, već je presudna svrha zbog koje lice koje nije zaposleno kod isplatioca ide na službeni put. U tom smislu, kada privredno društvo koje se bavi npr. uvozom i trgovinom medicinske opreme ili lekova, na službeni put šalje (npr. zdravstvene radnike) pri čemu je svrha putovanja sticanje znanja iz oblasti zdravstva, ne plaća se porez na dohodak građana na dokumentovane naknade troškova po osnovu službenih putovanja, najviše do iznosa tih troškova koji su izuzeti iz plaćanja poreza na zarade za zaposlene prema članu 18. tač. 2) do 4) Zakona.
Troškovi po osnovu službenog putovanja koji se isplaćuju fizičkim licima koja nisu zaposlena kod isplatioca, neće se oporezivati do visine neoporezivih iznosa iz člana 18. tač. 2) do 4) Zakona ako su kumulativno ispunjeni sledeći uslovi:
• da fizičko lice dobrovoljno, odnosno po pozivu sarađuje i da ta saradnja ima svrhu humanitarne, zdravstvene, vaspitno-obrazovne, kulturne, sportske, naučno-istraživačke, verske i druge saradnje, odnosno sarađuje u sindikalnim organizacijama, privrednim komorama, političkim strankama, savezima i udruženjima, nevladinim organizacijama, kao i u drugim nedobitnim organizacijama;
• da fizičko lice koje ostvaruje naknadu troškova za službeno putovanje po osnovu te saradnje ne ostvaruje naknadu za radno angažovanje i
• da su troškovi službenog putovanja dokumentovani.
Ovim je eliminisan uslov koji je po prethodno važećoj odredbi osporavao da izuzimanje od oporezivanja navedenih troškova ima širu primenu, odnosno izmenjenom odredbom tačke 4) nije više uslovljeno da isplatilac naknade troškova ima status nedobitne organizacije, odnosno ne vezuje se više za navedene delatnosti, već za svrhu saradnje. Na osnovu toga i organizacije koje nisu nedobitne imaće pravo da iz naknade navedenih troškova službenog putovanja fizičkog lica koje nije u radnom odnosu kod njega, umanje neoporezive iznose, ako fizičko lice sa tom organizacijom dobrovoljno ili po pozivu sarađuje u propisane svrhe.
Troškove službenog putovanja, po pravilu čine, dnevnica koja služi za pokriće troškova za ishranu na službenom putu, troškovi prevoza do mesta službenog putovanja i nazad i troškovi smeštaja na službenom putu.
Prema odredbi člana 18. tač. 2 do 4) neoporezivi iznosi troškova službenog putovanja u zemlji su:
- dnevnica za službeno putovanje u zemlji do iznosa od 1.411 dinara,
- naknada troškova smeštaja na službenom putovanju, prema priloženom računu,
- naknada prevoza na službenom putovanju prema priloženom računu,
- kada je, saglasno sa zakonom i drugim propisima odobreno korišćenje sopstvenog automobila za službeno putovanje, neoporezivi iznos je do iznosa 30% cene jednog litra super benzina, a najviše do 4.115 dinara mesečno. Za državne organe je neoporezivi iznos isti ali je pravo na isplatu ovih troškova prema Uredbi o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika ("Sl. glasnik RS", br. 98/2007 - prečišćen tekst - dalje: Uredba) 10% od cene litra benzina.
Osnovni uslov da bi naknada troškova bila izuzeta od oporezivanja je da su troškovi dokumentovani.
Dokument za priznavanje dnevnice za službeno putanje je putni nalog, dok se za priznavanje troškova smeštaja mora priložiti račun hotela, za troškove prevoza takođe račun, a ako upućeno lice koristi sopstveni automobil potrebno je da priloži obračun pređenih kilometara.
Postavlja se pitanje koju visinu dnevnice treba isplatiti licu koje nije u radnom odnosu kod isplatioca, a isplaćuju mu se troškovi shodno odredbi člana 85. stav 4. tačka 4). Nema zakonskih smetnji da se ovim licima isplati dnevnica u visini neoporezivog iznosa od 1.411 dinara, pošto propisani iznos na ime dnevnice po Opštem kolektivnom ugovoru ("Sl. glasnik RS", br. 50/2008, 104/2008 - Aneks I i 8/2009 - Aneks II) ili iznos utvrđen opštim aktom poslodavca, je obavezujući samo za zaposlene u radnom odnosu kod poslodavca. Međutim, poslodavac može svojim opštim aktom da utvrdi da će i licima koja nisu u radnom odnosu, u slučaju upućivanja na službeni put da isplati isti iznos dnevnice kao i zaposlenima, ili da propiše neki drugi odgovarajući iznos.
Ukoliko se navedenim licima isplate naknade troškova za službeno putovanje u iznosu većem od neoporezivih iznosa iz člana 18. tač. 2) do 4) Zakona, na troškove isplaćene preko neoporezivih iznosa isplatilac je obavezan da obračuna i plati porez po stopi od 20% na osnovicu kada se od bruto prihoda umanje normirani troškovi od 20%.
Visina dnevnice za službeno putovanje u inostranstvo i naknada drugih troškova za zaposlene propisana je Uredbom, za zaposlene u državnim organima. Za lica koja nisu u radnom odnosu kod isplatioca, a koja ostvaruju saradnju u skladu sa tačkom 4) stav 4. člana 85. Zakona, nije obavezujuća visina dnevnice i drugih troškova po ovoj uredbi. Međutim, kako je za ova lica utvrđena mogućnost za izuzimanje neoporezivih iznosa iz člana 18. tač. 2 do 4), to nema smetnji da se ovim licima na ime troškova službenog putovanja u inostranstvo isplate troškovi u skladu sa Uredbom, koji su istovremeno i neoporezivi. Takođe, nema smetnji da se ovim licima isplate i veći iznosi dnevnica i drugih troškova za službeno putovanje u inostranstvo od utvrđenih u Uredbi. Međutim, na isplaćeni veći iznos dnevnice i drugih troškova od propisanih isplatilac je obavezan da obračuna i plati porez na dohodak građana po stopi od 20% na osnovicu kada se od bruto prihoda umanje normirani troškovi od 20%.
